Kompendium wiedzy o kobiecych hormonach

autor: Paulina Wójtowicz , 2010-03-25
Kompendium wiedzy o kobiecych hormonach
Każda z nas o nich słyszy i wie, że są ważne, niekiedy z lękiem przyjmuje je w formie antykoncepcji i obwinia za większość przykrych dolegliwości oraz złe nastroje związane najczęściej z menstruacją, zespołem napięcia przedmiesiączkowego lub ciążą. Ale wymienić potrafimy najwyżej dwa z nich. Jakie hormony kryje w sobie nasz organizm? Za co są odpowiedzialne? Co dzieje się, gdy występują zaburzenia i odchylenia od normy?

Hormony – czym są?

Hormony to związki chemiczne, które wytwarzane są głównie przez gruczoły dokrewne oraz tkanki układu hormonalnego. Tworzą obok układu nerwowego najważniejszy układ w organizmie człowieka. Odpowiedzialne są za prawidłowe działanie wielu narządów, a ich regulacyjna funkcja ma za zadanie utrzymać organizm w stanie homeostazy (równowagi).
We wszystkich etapach życia człowieka, od poczęcia do przekwitania, hormony odgrywają znaczną, a często decydującą rolę w prawidłowym rozwoju.

Kobiece hormony

Hormony odpowiadają m.in. za płciowość, prawidłowy przebieg procesu odżywiania, czuwania i snu, a także zachowań seksualnych. Stężenie poszczególnych hormonów jest różne u kobiet i mężczyzn.

Człowiek wyposażony jest w różnego rodzaju hormony, które odpowiadają m.in. za jego płciowość (testosteron u mężczyzn, estrogeny u kobiet), dostarczanie komórkom glukozy, białka oraz tłuszczy (insulina), prawidłowy przebieg procesu odżywiania, zachowań seksualnych (serotonina) czy rytm snu i czuwania (melatonina). U kobiet rozpoznaje się jeszcze dodatkowe hormony (występujące też u mężczyzn, ale w śladowych ilościach), które są szczególnie ważne podczas cyklu miesiączkowego i ciąży:

Estrogeny – produkowane są przez jajniki (obecne są też w niewielkich ilościach w męskich jądrach) lub – w okresie ciąży – przez łożysko. Estrogeny odpowiedzialne są głównie za: kształtowanie się żeńskich narządów płciowych, regulowanie cyklu miesiączkowego czy choćby kształtowanie naszego popędu płciowego. Inne ich funkcje to ochrona serca i naczyń krwionośnych podczas menstruacji, nawilżenie błon śluzowych i skóry, zwiększają odkładanie wapnia w kościach, zapobiegając osteoporozie. Najistotniejsze estrogeny to estradiol, estriol i estron.

Progesteron – nazywany jest hormonem ciążowym, ale – choć produkowany w okresie ciąży przez ciałko żółte i łożysko – nie powstaje i nie występuje jedynie w tym szczególnym stanie. Wytwarzany jest przez część pęcherzyka Graafa – ciałko żółte – podczas owulacji i utrzymuje się na wysokim poziomie jeszcze w drugiej fazie cyklu, nawet gdy ciałko żółte zanika, bo nie doszło do zapłodnienia. Hormon ten umożliwia implantację zapłodnionego jaja w błonie śluzowej macicy i utrzymanie ciąży. Jeśli do ciąży nie dojdzie, wydzielanie progesteronu zmniejsza się i dochodzi do menstruacji. W przypadku zajścia w ciążę progesteron jest wydzielany na początku przez ciałko żółte, a po 14-18 tygodniu ciąży zaczyna być wytwarzany także przez łożysko i jego produkcja jest na tyle duża, że ciałko żółte nie jest niezbędne do dalszego utrzymania ciąży.
Pełni wiele ważnych funkcji, takich jak regulacja procesu dojrzewania pęcherzyka Graafa (po owulacji proces ten jest wstrzymywany) czy przygotowanie śluzówki macicy do przyjęcia zarodka (śluz gęstnieje w drugiej fazie cyklu, utrudniając tym samym plemnikom drogę do komórki jajowej), hamowanie skurczów macicy. Nieocenioną rolę progesteron pełni w okresie ciąży – przede wszystkim podtrzymuje ją pobudzając śluzówkę macicy i jajowodów do wydzielania substancji odżywczych, nie pozwalając, by odporność matki odpowiadała na antygeny dziecka, a także przygotowuje gruczoły piersiowe (sutkowe) do laktacji. Podobnie jak estrogeny, hormon ten jest jednym ze składników tabletek antykoncepcyjnych. Ponad to, stosowany jest jako uzupełnienie w przypadku zaburzeń miesiączkowania, a także zatrucia ciążowego czy poronienia.

Lutropina (LH – hormon luteinizujący) – wydzielany przez komórki przedniego płata przysadki mózgowej, hormon odpowiada za pracę jajników, podział komórek podczas dojrzewania komórki jajowej, a także luteinizację (proces przemiany pęcherzyka Graafa w ciałko żółte).

Folitropina (FSH) – hormon ten reguluje pracę estrogenów i odpowiada za wzrost pęcherzyka Graafa. Podobnie jak LH wytwarzany jest przez przysadkę mózgową.

Gonadotropina kosmówkowa – hcG to hormon kluczowy dla ciąży. Syntetyzowany przez przedni płat przysadki mózgowej podtrzymuje ciążę rozpoczynając pracę już podczas luteinizacji – utrzymuje funkcje ciałka żółtego i produkcję progesteronu. Jego wysokie stężenie we krwi i moczu kobiety jest oznaką zapłodnienia, które może być wykryte tym sposobem już w 7-8 dniu życia zarodka. To właśnie o właściwe zagnieżdżenie się go w macicy dba gonadotropina kosmówkowa. Na początku ciąży produkowana jest przez zarodek, następnie funkcję tę przejmuje łożysko. Niekiedy hormon ten znajduje zastosowanie w leczeniu zaburzeń miesiączkowania i impotencji.

Poziom hormonów

Właściwe stężenie hormonów zapewnia prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu. Dobrze więc co jakiś czas wykonać odpowiednie badania i skonsultować ich wyniki ze specjalistą, np. endokrynologiem czy ginekologiem.

Hormony mają duży wpływ na cykl miesiączkowy. Aby zbadać ich poziom, należy zgłosić się do laboratorium w określonych dniach cyklu, aby wynik był wiarygodny.

Niebezpieczny jest zarówno zbyt niski poziom hormonów, jak i wyższy niż przewiduje norma. W przypadku estrogenów niedobór hormonu skutkuje zaburzeniami snu, suchością skóry, napadami gorąca, chwiejnością nastrojów, a także skąpymi miesiączkami. W sytuacji odwrotnej mogą pojawiać się obrzęki i bolesne menstruacje. Groźne są także zaburzenia stężenia progesteronu. Niskie stężenie wywołuje bóle menstruacyjne, bóle piersi, a przede wszystkim kłopoty z zajściem i utrzymaniem ciąży. Zbyt wysokiego poziomu hormonu nie wykrywa się. Najbardziej kłopotliwe dla kobiet jest niewłaściwe stężenie androgenów. Zwykle jest ich mało, ale nie na tyle, by spadło libido i pojawiały się stany depresyjne. Dużo częściej pojawia się w zbyt dużej ilości, powodując wzrost cech typowo męskich – pojawia się nadmierne owłosienie, ale też obfite miesiączki i trudności w zajściu w ciążę.

Za bardzo męska…

Problem androgenizacji, czyli nadmiaru męskiego hormonu u kobiet, rozpoznawany jest często na podstawie nadmiernego owłosienia, które występuje nawet u ok. 3-10% kobiet w wieku rozrodczym. Najczęstszymi objawami zaburzenia jest właśnie hirsutyzm (nadmierne owłosienie), ale także zaburzenia menstruacyjne, otyłość, problemy trądzikowe i inne zmiany skórne oraz nadpobudliwość. Hirsutyzm bywa także jednym z symptomów PCO – zespołu policystycznych jajników. Leczenie zmian należy rozpocząć od wykonania kompletu badań, przede wszystkim krwi, w której notuje się stężenie m.in. estrogenu, progesteronu, testosteronu, insuliny i gonadotropin, oraz USG narządu rodnego i jamy brzusznej. Po ustaleniu przyczyn i wewnętrznych zmian w organizmie stosuje się zwykle terapię lekową, a w ostateczności drobne zabiegi kosmetyczne.

drukuj poleć artykuł

Serwis Ciążowy.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w naszym serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Wasze komentarze:

zabka300
2010-03-26

Ogolnie wspolczuje kobietom, a nawet dziewczynkom ktore maja problemy z chormonami. U wielu to widac, chociazby poprzez nadmeirne owlosienie (wasy, rece owlosione). Z takimi problemami nalezy od razu isc do lekarza.

zabka300
renia
2010-03-27

W przypadku nadmiernego owlosienia zawsze warto skontrolowac czy jest spowodowane zaburzeniami hormonalnymi czy tez jest to taka uroda.

renia
gość
2013-05-16

Ja mam nadmierną ilość androgenów (głównie androstendion) co objawia się nadmiernym owłosieniem, które występuje w identycznych miejscach jak u mężczyzn, nadpotliwością, tłustą cerę i przetłuszczającymi się włosami. Jednak trzech na czterech endokrynologów nie podjęło się prowadzenia terapii pod kątem stabilizacji hormonalnej (bałam się, że jestem niepłodna) mówiąc abym zaczęła starać się o dziecko i dopiero jak pojawią się problemy z zajściem po roku starań to zacząć leczenie. Mieli rację :) Zaszłam w ciąże i czuję się świetnie, jestem w piątym miesiącu. Tylko jeden endokrynolog przepisał mi krótką acz silną kurację sterydami, po której przytyłam 10 kg i nie mogłam się ich pozbyć przez prawie 2 lata. Mój przypadek pokazuje, że nie zawsze warto jest "ustawiać" sobie hormony przed ciążą. A minusy mojej androgenicznej "urody" muszę zwalczać metodami doraźnymi.

~gość

Najpopularniejsze artykuły

Urlop ojcowski
Staraniowy

Przydatne placówki

Felietony
Nasi Partnerzy: Międzynarodowa Fundacja na Rzecz Rozwoju Nauki i Promocji Zdrowia Przejdź na stronę IQON
Podmiot odpowiedzialny: International Science and Health Foundation, ul. Kunickiego 10, 30-134 Kraków, tel.: (12) 633 80 57, fax.: (12) 633 80 55