Mięśniaki macicy – definicja, objawy i sposoby leczenia

autor: Marta Czajka , 2011-05-19
Mięśniaki macicy – definicja, objawy i sposoby leczenia
Mięśniak macicy to łagodny guz, histologicznie definiowany jako mięśniak gładkokomórkowy (leiomyoma). Jest to najczęstszy nowotwór niezłośliwy macicy, który może dotyczyć wszystkich kobiet w każdym wieku. Mimo że początkowo mięśniaki znajdujące się na ściankach macicy nie dają żadnych objawów i nie wymagają leczenia - trzeba je systematycznie kontrolować, by wciąż mieć pewność, że nie dzieje się nic niedobrego. Może się jednak okazać, że taka zmiana wymagać będzie leczenia lub nawet usunięcia. Jak wyglądają sposoby leczenia mięśniaków i jakie zabiegi może zaproponować lekarz pacjentkom w Polsce?

Mięśniaki macicy – co to takiego?

Na mięśniaki macicy cierpi co piąta kobieta po 35 roku życia i co druga miesiączkująca pięćdziesięciolatka.

Mięśniaki zaliczane są formalnie do łagodnych rozrostów nowotworowych. Oznacza to, że komórki mięśniowe, z których zbudowana jest macica namażają się nadmiernie w określonym regionie narządu, tworząc guz - mięśniak. Przyczyny powstania mięśniaków macicy są nieznane. Wiadomo, że dużą rolę odgrywa obciążenie genetyczne oraz zaburzenia gospodarki hormonalnej (estrogenowej). Ostatnio coraz większą rolę przypisuje się stresowi, w czym upatruje się obniżenia granicy wiekowej pacjentek. Częściej pojawiają się również u kobiet, które nie rodziły, ale i to nie jest regułą.

Wbrew temu, z czym większości z nas kojarzy się słowo nowotwór, mięśniaki mają charakter całkowicie łagodnych rozrostów, incydentalnie wręcz prowadzących do stanów zagrażających zezłośliwieniem zmiany. Tylko w około 1 proc. przypadków dochodzi do złośliwej przemiany mięśniaka w mięsaka gładkokomórkowego. Większość mięśniaków nie powoduje żadnych dolegliwości i jeśli są niewielkie, wymagają jedynie obserwacji, szczególnie u kobiet w okresie przedmenopauzalnym. Patologia dotyczy ok. 20-50% kobiet po 35 rż. i 40% kobiet miesiączkujących po 50 rż.

Rodzaje mięśniaków macicy

Mięśniaki są zbudowane z mięśni gładkich, takich samych jak ściana macicy. Rzadko występują jako pojedyncze guzy. Zazwyczaj jest ich kilka lub kilkanaście. Mają różne rozmiary: od 2-3 cm nawet do wielkości piłki futbolowej. Najczęściej jednak nie przekraczają 10-12 cm. Gdy w macicy jest wiele mięśniaków, zatraca ona swój fizjologiczny kształt i wielkość, a lekarze mówią wtedy o macicy mięśniakowatej, która może sięgać nawet do łuków żebrowych!

Głównymi cechami mięśniaków jest ich wielkość i ilość, lecz równie ważne, jest położenie mięśniaka w obrębie macicy. Dlatego mięśniaki dzielone są w zależności od położenia na:

  • mięśniak podsurowiczy (podsurowicówkowy) - rośnie na zewnątrz macicy, w kierunku błony surowiczej, pokrywającej ją od strony jamy brzusznej,
  • mięśniak podśluzówkowy (submukozalny) - rośnie do środka macicy, w kierunku błony śluzowej wyściełającej ją od wewnątrz,
  • mięśniak uszypułowany (może przechodzić w mięśniak rodzący się - mięśniak szyjkowy) -mogą rozwinąć się na zewnątrz i wewnątrz macicy, połączone są z trzonem macicy za pomocą pasma tkanki łącznej, tzw. szypuły (wygląda to jak balonik na sznurku),
  • mięśniak śródścienny (intramuralny) - rozwijają się w ścianie macicy, powiększając ją zarówno w poprzek, jak i wzdłuż oraz wszerz.

Objawy mięśniaków macicy

Czy i jakie dolegliwości spowodują mięśniaki, zależy m.in. od ich umiejscowienia oraz wielkości. Objawy mięśniaków macicy związane są z podrażnianiem błony śluzowej macicy i prowadzą do nieprawidłowych miesiączek (zbyt długie, obfite, obecność skrzepów), krwawień lub plamień między miesiączkami lub anemii. Mięśniaki macicy mogą również uciskać narządy sąsiednie i powodować ból, uczucie bólu i rozpierania, zaburzenia oddawania moczu (nokturia) lub zaparcia. Mięśniaki, które usadowiły się pod śluzówką macicy, są czasami również przyczyną niepłodności (utrudniają zagnieżdżenie się jajeczka), a także poronień i przedwczesnych porodów.

Już na podstawie takich oto objawów ginekolog może podejrzewać mięśniaki. Ale do postawienia diagnozy potrzebne jest dokładne badanie ginekologiczne i wynik przezpochwowego badania ultrasonograficznego. USG powinno być wykonane przez ginekologa ultrasonografistę i w sprawdzonym gabinecie - tylko wtedy jest ono wiarygodne. Po wprowadzeniu głowicy aparatu do pochwy lekarz może dokładnie obejrzeć szyjkę macicy, wnętrze jamy macicy i jajniki oraz określić rodzaj, a także wielkość mięśniaków (badanie jest w stanie wykryć nawet bardzo małe guzki, i to nawet wtedy, kiedy nie dają one żadnych objawów).

Sposoby leczenia mięśniaków macicy

Mięśniaki, które nie powodują dolegliwości, nie wymagają leczenia. Nie stanowią bowiem niebezpieczeństwa dla zdrowia, trzeba je tylko regularnie kontrolować. Mięśniaki, które wywołują niewielkie objawy, leczy się farmakologicznie (środkami przeciwbólowymi czy przeciwzapalnymi), a w uzasadnionych przypadkach podaje się leki hormonalne. Ale hormony nie są lekarstwem na mięśniaki, niekiedy mogą tylko przyczynić się do ich zmniejszenia.

Jeśli w związku z mięśniakami kobieta odczuwa przykre dolegliwości, lekarz zwykle doradza usunięcie guzów. Operacja może polegać na ich wyłuskaniu (myomectomia), co nie gwarantuje, że nie pojawią się nowe. Decyzja o metodzie pozbycia się mięśniaków zależy od pacjentki i lekarza. Mięśniaki najczęściej usuwa się w czasie operacji brzusznej, w znieczuleniu przewodowym (zewnątrzoponowym lub podpajęczynówkowym). W przypadku małych guzków podsurowicówkowych uszypułowanych czasami można zastosować metodę laparoskopową. Przeciwwskazania do takiego zabiegu to m.in. nadciśnienie tętnicze, schorzenia neurologiczne, otyłość, zaburzenia krążenia, żylaki i problemy endokrynologiczne.

Zakres takich operacji w dużym stopniu zależy od wieku, wielkości mięśniaków i ogólnego stanu zdrowia kobiety. Jest to szczególnie ważne w przypadku operacji polegającej na częściowym lub całkowitym usunięciu narządu rodnego ze zmianami. Nie powinno się wycinać całej macicy, jeśli nie jest to absolutnie konieczne. Kobieta musi również wiedzieć, co w wyniku operacji zyska, a co straci i samodzielnie podjąć decyzję, czy akceptuje proponowane leczenie.

Zabieg embolizacji

Pozostałością po zabiegu embolizacji jest jedynie 2mm ślad po nakłuciu.

Dziś w Polsce mamy do dyspozycji jeszcze jedną metodę usuwania mięśniaków macicy - embolizację. Polega ona na zamknięciu dopływu krwi do guzów. Odcięte od źródła zasilania w tlen i składniki odżywcze mięśniaki, umierają z głodu i po prostu usychają. W ten sposób można usuwać jeden lub kilka mięśniaków jednocześnie, a zabieg ten wykonuje się w przypadku mięśniaków nie uszypułowanych, nie większych niż 5-10 cm.

Jak więc wygląda ten innowacyjny zabieg? Pacjentka ułożona jest w pozycji leżącej na plecach. Badane jest tętno w jej prawej pachwinie. Lekarz nakłuwa przygotowane miejsce zwykłą igłą do iniekcji i znieczula okoliczne tkanki. Następnie lekarz przez znieczuloną skórę i tkankę podskórną nakłuwa tętnicę i wprowadza do niej cewnik. Drugi koniec cewnika łączony jest ze strzykawką podającą środek kontrastowy do badanej tętnicy. Po uzyskaniu obrazu diagnostycznego lekarz przy użyciu monitora wprowadza cewnik kolejno do lewej i prawej tętnicy macicznej i przez ten sam cewnik podaje materiał embolizacyjny, który zamyka nieprawidłowe naczynia zaopatrujące wszystkie mięśniaka. Po 15-30 minutach od zamknięcia obu tętnic macicznych może się pojawić ból w podbrzuszu, który jest uśmierzany podawaniem leków przeciwbólowych. Po zakończonym zabiegu lekarz usuwa cewnik, a następnie zakłada opatrunek uciskowy na 3 godziny. Pacjentkom po nakłuciu tętnicy udowej nie wolno wstawać, siadać, ani zginać prawej nogi do godzin wieczornych.

Liczba przeciwwskazań do zabiegu embolizacji jest stosunkowo krótka: mięśniaki uszypułowane, zakażenie (narządów rodnych, miednicy, ogólne), ciąża, wkładka wewnątrzmaciczna (względne), choroba psychiczna. Sam zabieg nie wymaga przetaczania krwi pacjentce. Jakie są możliwe niepożądane skutki zabiegu? Zmniejszone, wysuszone mięśniaki czasami jednak wypadają do jamy macicy i wtedy trzeba usunąć je operacyjnie.

Zabieg embolizacji tętnic macicy jest stosunkowo nową, małoinwazyjną metodą leczenia mięśniaków macicy. Wciąż wykonuje go niewiele ośrodków w Polsce i nie jest niestety refundowany przez NFZ.

Po zabiegu

Niezależnie od zastosowanej metody mięśniaki usuwa się po miesiączce, w pierwszej fazie cyklu (przed 14 dniem). Najpewniej kobieta nie jest wówczas w ciąży, ponadto w tych dniach mniejsze jest krwawienie zarówno w czasie, jak i po zabiegu. Po operacji brzusznej ze szpitala wychodzi się zwykle już w czwartej dobie od zabiegu, po laparoskopii - drugiego dnia, po usunięciu mięśniaków od strony pochwy - po upływie doby. Zabieg embolizacji przeprowadzany jest podczas niespełna dwu dniowego pobytu w szpitalu. Czas rekonwalescencji jest sprawą indywidualną każdej kobiety. Ale zwykle po miesiącu wraca się do formy i zapomina, że zabieg w ogóle miał miejsce.

Mięśniaki macicy a ciąża

Skoro mięśniaki mogą mieć taki wpływ na zajście i donoszenie ciąży, co robić, gdy zdiagnozuje się je, kiedy kobieta będzie spodziewała się dziecka? Okazuje się, że nic się z nimi nie robi - rosną wraz z dzieckiem w łonie matki. Co więcej, gdy ich usytuowanie nie stanowi przeszkody kobieta może rodzić w sposób naturalny. Jeśli natomiast ich położenie mogłyby spowodować jakieś komplikacje w czasie akcji porodowej - wtedy wykonuje się cesarskie cięcie.

Mięśniaki można usunąć najwcześniej pół roku po porodzie. Jeśli jednak nie dają żadnych dolegliwości, wcale nie jest to konieczne. Trzeba się natomiast pozbyć mięśniaków przed zajściem w kolejną ciążę. Jak pokazuję lekarskie statystyki kobiety, które z powodu guzów nie miały dziecka, zwykle w ciągu roku po embolizacji zachodzą już w ciążę.

drukuj poleć artykuł

Serwis Ciążowy.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w naszym serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Wasze komentarze:

Brak komentarzy.

Najpopularniejsze artykuły

Urlop ojcowski
Staraniowy

Przydatne placówki

Felietony
IgM
Nasi Partnerzy: Międzynarodowa Fundacja na Rzecz Rozwoju Nauki i Promocji Zdrowia Przejdź na stronę IQON
Podmiot odpowiedzialny: International Science and Health Foundation, ul. Kunickiego 10, 30-134 Kraków, tel.: (12) 633 80 57, fax.: (12) 633 80 55