Nasze geny, nasza krew – tajemnice dziedziczenia

autor: Marcin Bielowicz , 2011-05-05
Nasze geny, nasza krew – tajemnice dziedziczenia
W czasie ciąży wielu rodziców z zaciekawieniem zastanawia się, jakie będzie ich dziecko. Po kim odziedziczy urodę, a po kim cechy charakteru. Czy będzie niebieskookim blondynem, czy też brązowooką brunetką. Czy będzie podobne do dziadka, czy raczej do babci. Czy będzie miało zdolności muzyczne, czy może raczej językowe. A wszystkie te cechy znane są już w chwili zapłodnienia.

Siła genu

Za materiał genetyczny Twojego dziecka odpowiedzialnych jest 46 chromosomów zawierających czynniki dziedziczne (czyli geny), podzielonych na 23 pary, w których zapisywane są wszystkie informacje. W każdej parze chromosomów jeden pochodzi od mamy, a jeden od taty dziecka. Jednakże potomek nigdy nie jest dokładnie w połowie podobny do jednego i drugiego rodzica i nie chodzi tu bynajmniej o sprawiedliwość. Dzieje się tak dlatego, że geny odpowiadające za wygląd mogą występować w różnych wariantach. Mogą to więc być geny dominujące albo recesywne. Kiedy gen dominujący, czyli silniejszy, spotka się z genem recesywnym, czyli słabszym, to najprawdopodobniej ten pierwszy zwycięży. Oczywiście - najprawdopodobniej nie znaczy, że zawsze tak musi być.

Dominacja genów

Geny dzielimy na dominujące i recesywne. Silne geny dają ciemny kolor włosów, karnację i kolor oczu, kręcone włosy, długie rzęsy, duże oczy, grube wargi, orli nos, wąski nosek oraz tendencję do łysienia. Tymczasem geny recesywne wpływają na jasne włosy, karnację i kolor oczu, krótkie rzęsy, proste włosy, cienkie wargi, szeroki nos i małe oczy. Jak już jednak wspomnieliśmy, krzyżowe próby sił genów dają często zaskakujące rezultaty.

Nieco matematyki

Gen dominujący odpowiada więc za ciemne włosy, tymczasem kolor blond – jest recesywny. Dlatego też blondynka jest wyposażona w dwa geny recesywne, a brunetka w dwa geny dominujące. Może jednak zdarzyć się tak, że dana osoba będzie miała dwa geny - recesywny i dominujący - wówczas posiadać będzie ciemne włosy, gdyż gen dominujący jest silniejszy od recesywnego. A jak to się ma przy dziedziczeniu?

Przykładowo, nawet jeśli i tata i mama mają ciemne włosy, to dziecko może mieć włosy jasne. Dlaczego? Każde z rodziców mogło mieć przecież jasnowłosego przodka, w takim więc przypadku istnieje 25% szans na to, że to geny recesywne zwyciężą i potomek miał jasne włosy. Jeśli jednak jeden z rodziców posiada dwa geny dominujące odpowiedzialne za ciemne włosy, dziecko zawsze będzie miało ciemny ich kolor. Z drugiej strony, jeśli rodzice są blondynami, nie urodzi się dziecko o ciemnych włosach, ponieważ kolor blond jest wynikiem połączenia dwóch genów recesywnych. 

Analogicznie jak w pierwszym przypadku jest z kolorem oczu: rodzice mogą mieć brązowe oczy, ale zawsze istnieje 25% szans, że ich potomek będzie miał oczy błękitne. Powyższy schemat  powtarza się i u rodziców o jasnych oczach - nie ma więc możliwości, aby urodziło  się im ciemnookie dziecko.

Krótko mówiąc: działanie genów dominujących ujawniania się w fizycznym wyglądzie danej osoby, nawet jeśli występuje pojedynczo. Geny recesywne, aby się ujawnić, muszą tymczasem występować w parze – czyli po jednym musi przekazać dziecku każdy z rodziców.

Umiejętności i nieumiejętności

Po rodzicach można dziedziczyć nie tylko wygląd, ale również wnętrze, to znaczy cechy osobowości. O tym, czy dziecko odziedziczy jakieś umiejętności lub nieumiejętności po swoich rodzicach – decydują, a jakże, geny! Jednak przekazując je, nie wykonaliśmy całej pracy, a tylko jej połowę. Trzeba jeszcze ewentualne talenty w dziecku odkryć i wydobyć na zewnątrz, aby miało szansę je rozwinąć.

Iloraz inteligencji, zdolności plastyczne, matematyczne (idące w parze z muzycznymi) czy łatwość nauki języków – na wszystkie te cechy i umiejętności wpływ mają czynniki dziedziczne. Oczywiście niebagatelną rolę przypisujemy również wychowaniu i środowisku, ale geny nadal mają podstawowe znaczenie. Dzieci geniuszy zazwyczaj będą miały ponadprzeciętne zdolności, jednak z reguły nie będą tak dobre, jak ich rodzice. Im bowiem bardziej uzdolnieni rodzice, tym ich dziecko ma mniejsze szanse na to, aby im dorównać.

Chłopiec czy dziewczynka?

Tu sprawa jest zdumiewająco prosta. O płci dziecka decyduje  wynik jasnego działania. Kobieca komórka jajowa zawsze ma chromosom X, plemniki – X albo Y. Jeśli połączą się chromosom X z Y – będzie chłopiec, jeśli X z X - mamy dziewczynkę.

Charakter genu

Geny znacząco mogą wpływać na naszą osobowość, niektóre cechy charakteru, na przykład: towarzyskość, impulsywność, determinację, wytrwałość. Według badaczy, geny wpływają na naszą osobowość w około 40-60%.

Dziedziczymy także wady

Geny są również odpowiedzialne za wiele chorób. Gdy w rodzinie wystąpiła wcześniej jakaś wada genetyczna, istnieje pewne ryzyko urodzenia chorego dziecka. Niestety – podobnie jak w przypadku koloru oczu, także i tu może zdarzyć się tak, że zdrowym rodzicom urodzi się chore dziecko. Na szczęście takie prawdopodobieństwo jest dużo mniejsze aniżeli w przypadkach wspominanych wcześniej. Jednak, jeśli każde z rodziców będzie miało po jednym genie tej samej choroby, to wynosi ono już 1:4. Tak więc oboje rodzice posiadający chory gen mają aż 25% szans na to, że ich dziecko będzie chore. Jeszcze większe prawdopodobieństwo odziedziczenia choroby zachodzi wtedy, gdy jedno z rodziców ma gen dominujący. W takim przypadku ryzyko wzrasta aż do 50%, czyli jest naprawdę spore. Zdarza się też, że dziecku zostanie przekazanych więcej niż 46 chromosomów (od każdego z rodziców po 23), co grozi licznymi upośledzeniami, m.in. Zespołem Downa.

Znamiona

Bywa, że w rodzinie kolejne pokolenia dostają w spadku w tym samym miejscu znamiona. To tez jest swoistym przejawem działania genów i ich specyficznym objawem.

Grupy krwi

Oczywiście należy wspomnieć o grupach krwi - A i B to grupy dominujące, podczas gdy grupa zero jest recesywną, natomiast obecność czynnika Rh - dominująca, tak jak jej  brak – rzadko spotykany – to cecha recesywna.

Liczenie centymetrów

Wzrost otrzymujemy po rodzicach, ale geny nie zapewniają wysokiego wzrostu ani nie skazują na bycie niskim. Żeby dziecko uzyskało odpowiedni wzrost i posturę, potrzeba jeszcze odpowiedniej diety, bogatej przede wszystkim w wapń, a także białko, witaminę K i D oraz inne składniki. Także aktywność fizyczna, sport, zdrowy tryb życia, regularność posiłków, brak stresu – wszystko to składa się na utrzymanie odpowiedniego stanu zdrowia. Jednakowoż, można pokusić się o oszacowanie, jak wysokie powinno być dziecko. W przypadku dziewczynki dodaje się wzrost ojca i matki, od sumy odejmuje się 13, a łączny wynik jest dzielony na dwa. W przypadku chłopca sumuje się wzrost matki i ojca, dodaje się 13, a następnie dzieli przez dwa.

Jeden człowiek – jeden kod

Prawdopodobieństwo, by dwójka rodzeństwa miała identyczny genotyp jest znikome, podczas gdy całkowite podobieństwo genetyczne pomiędzy rodzeństwem ma szansę zaistnieć jedynie w rzadkim przypadku jednojajowych bliźniąt. Ciąża bliźniacza powstaje jednak w efekcie zaburzeń podziałów zygoty, wytwarzającej dwa osobniki zamiast jednego. Są one identyczne genetycznie, ponieważ powstały z pojedynczej jajowej komórki zapłodnionej pojedynczym plemnikiem.

Wiem, że nic nie wiem

W genetyce nie tyle, że nie da się przewidzieć wszystkiego, ile trudno o czymkolwiek jednoznacznie przesądzać. Często dziecko zaskakuje swoimi zdolnościami czy wyglądem, ponieważ dziedziczy je po dalekich przodkach, których cechy nie muszą wcale pokrywać się z cechami rodziców. Dziedziczenie to bowiem wciąż wielka tajemnica.

drukuj poleć artykuł

Serwis Ciążowy.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w naszym serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Wasze komentarze:

mija
2009-09-30

niesamowite te nasze geny! przypomniała mi się opowieść koleżanki biolożki;))
Mianowicie podczas lekcji o genach dominujacych, recesywnych, dziedziczeniu, etc, etc.. dziewczynka, która bardzo uważnie- uważniej od pozostałych dzieci przysłuchiwała się lekcji, zapytała ją, jak to możliwe, że ona ma oczy brązowe, a jej obydwoje rodzice maja oczy niebieskie;)). Koleżanka miała zagwostkę, której nie mogła rozgryźć, no bo jak tu powiedzieć dziewczynce, że widocznie jej tatuś wcale nie jest jej biologicznym tatusiem. Dlatego powiedziała coś o wyjątkach, żeby nie przeciągać tematu, a dziewczynki i jej pytań o wyjątki unikała jak ognia;))

mija
suszi
2009-10-04

nieźle ;) ciekawe czy ta dziewczynka zapytała się rodziców co jest grane i co usłyszała w odpowiedzi;)))
ja tylko mam nadzieję, że moje dzieci odziedziczą po mnie same pozytywne cechy, a te pozostałe nie ulegną ekspesji;))

suszi
Iwisia
2009-10-11

Do dziś uwielbiam słuchać, czytać i oglądać programy na temat genetyki. Wg mnie jest to najbardziej interesująca i zadziwiająca dziedzina biologii i życia.
Najbardziej mi się podoba, jak dziecko wygląda jak miniaturka jednego rodzica, a nie takie że coś z mamy ma, a coś z taty :)

Iwisia
renia
2009-10-14

Genetyka to rzeczywiscie niesamowita sprawa.Chyba kazda z nas chciala by aby dziecko odziedziczylo po nas wszystko to co najlepsze.Czesto jednak bywa wrecz odwrotnie a my jak do tej pory nie mamy na to wplywu.

renia
Nela28
2009-10-16

:))) A kto mi wytlumaczy, tez podobna sprawe- moi rodzice maja ciemne, brazowe oczy i ciemne wlosy a my dzieci czyli ja brat i siostra wszyscy jestesmy blondwlosi i mamy jasne zielone oczy (siostra niebieskie)??? Poza tym np. cechy charakteru ja mam najwiecej po tacie, brat po mamie a siostra po nikim :PPP hehehe dziwna ta genetyka :DDD

Nela28
domi
2009-10-16

O dziedziczeniu i wszelkich jego kombinacjach moglabym sluchac godzinami.Grupa krwi,kolor oczu,charakter to niesamowite jak wielka role odgrywa taki niepozorny gen. To bardzo pasjonujacy temat.Pamietam,ze w szkole na lekcji o genach nie bylo osoby,ktora nie sluchalaby z wielkim zainteresowaniem.

domi
ILONA
2009-10-18

Oczywiscie najlepiej by bylo gdyby nasze dzieci dziedziczyly tylko nasze zalaty a wad nie :)) Dla mnie genetyka jest tak skomplikowana i niezrozumiala ze wszystko moze sie zdarzyc :)

ILONA
ela
2010-06-17

Witam wszystkich.
Podziwiam i jednoczesnie zadroszcze ludziom ,ktorzy zajmuja sie genetyka. Naprawde trzeba miec wielki umysl, zeby to choc w czesci ogarnac.Ta dziedzina caly czas sie rozwija i chyba nigdy tak do konca nie bedzie zglebiona.Moze to i dobrze.Chociaz wspaniale bylby moc wykluczyc z naszych genow np.dziedziczne choroby .
Pozdrawiam .Ela.

~ela
evolic
2011-05-06

Ciąża i dziecko, kobieta tydzien po tygodniu w ciąży, kalendarz i kalkulator ciąży. Planowanie dziecka, objawy ciąży, poród, połóg. ńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńń

evolic
evolic
2011-05-06

A Tobie się to opłaca?
http://www.ciazowy.pl/kalkulator,koloru-oczu.html

evolic

Najpopularniejsze artykuły

Urlop ojcowski

Przydatne placówki

Felietony
Nasi Partnerzy: Międzynarodowa Fundacja na Rzecz Rozwoju Nauki i Promocji Zdrowia Przejdź na stronę IQON
Podmiot odpowiedzialny: International Science and Health Foundation, ul. Kunickiego 10, 30-134 Kraków, tel.: (12) 633 80 57, fax.: (12) 633 80 55