Niepłodność męska

Niepłodność u mężczyzn nie jest zdeterminowana głównie wiekiem (inaczej niż w przypadku kobiet): szacuje się, że produkcja spermy ulega zmniejszeniu dopiero około 64 roku życia. Niektóre badania wskazują jednak na to, że im starszy mężczyzna (zwłaszcza po 35. roku życia), tym próby poczęcia wydłużają się w czasie. Istnieją natomiast inne czynniki, głównie biologiczne i środowiskowe, które mogą wpłynąć na niekorzyść męskiej płodności.

Podstawowe przyczyny męskiej niepłodności

1. Wrodzone i nabyte wady narządów płciowych

• anorchizm – wrodzony brak jąder;

• monorchizm – wrodzony brak jednego jądra;

• wrodzony wodniak jądra – nagromadzenie między osłonkami jądra płynu surowiczego;

• wnętrostwo – jądro umieszczone jest poza moszną. Im dłużej trwa ten proces, tym bardziej zmniejsza się zdolność do spermatogenezy;

• dysgeneza jąder – polega na nieprawidłowym funkcjonowaniu jąder, co prowadzi do zaburzeń w wytwarzaniu plemników;

• nowotwory jąder;

• stany zapalne jąder, najądrzy lub gruczołu krokowego (mogą być wywołane przez świnkę, wirusy Coxackie lub Herpes i prowadzić do wielu komplikacji;

• stulejka – polega na zwężeniu napletka uniemożliwiające jego zsuwanie poza żołądź, co uniemożliwia prawidłowy wytrysk nasienia;

• wierzchniactwo – gdy ujście cewki moczowej znajduje się na części grzbietowej prącia lub na żołędzi;

• spodziectwo – gdy ujście zewnętrznej cewki moczowej znajduje się na spodniej stronie prącia bądź żołędzi;

• krótkie wędzidełko – prawidłowy przebieg stosunku może uniemożliwić zbyt krótkie wędzidełko, które łączy napletek z zewnętrznym ujściem cewki moczowej. Dodatkowo wada ta może powodować ból, a nawet krwawienie w wyniku naderwania wędzidełka;

• wrodzony brak nasieniowodów (zwykle u mężczyzn chorujących na mukowiscydozę); może mieć charakter jednostronny lub obustronny;

• zespół Younga – to brak zdolności plemnika do ruchu;

• żylaki powrózka nasiennego – wpływają na zmniejszenie jakości plemników i tym samym na niepłodność (mogą być spowodowane przegrzewaniem jąder). Wada ta dotyczy około 20% wszystkich mężczyzn.

2. Problemy hormonalne

• niedobory gonadotropin powodują zmniejszenie potencji seksualnej, prowadzą do azoospermii lub oligospermii;
  
  - azoospermia – to całkowity brak plemników w ejakulacie, najczęściej spowodowany niedorozwojem, zanikiem bądź utratą jądra lub na skutek zmian hormonalnych, stosowania niektórych leków lub radioterapii;
  
  - oligospermia – zbyt niska ilość plemników w nasieniu (mniejsza niż 20 mln/ml);

• niewydolność przysadki – często wiąże się z niedoborem gonadotropin, któremu towarzyszy hipogonadyzm oraz niepłodność;
  
  - hipogonadyzm – jest to defekt układu rozrodczego skutkujący dysfunkcją gonad (jajników lub jąder). Uszkodzone gonady nie produkują hormonów ani gamet, co prowadzi do niepłodności.

3. Problemy immunologiczne

Zaburzenia polegają na tym, że w nasieniu lub/i w surowicy krwi występują przeciwciała plemnikowe. Mogą one powodować zlepianie się plemników, ich mniejszą ruchliwość, gorsze przenikanie przez śluz szyjkowy i kłopoty z połączeniem się plemnika z jajem. Przeciwciała plemnikowe mogą być obecne w nasieniu mężczyzny lub w śluzie szyjkowym macicy kobiety.

4. Czynniki ryzyka niepłodności mężczyzn:

• nowotwory (zwłaszcza jąder);

• choroby ogólnoustrojowe: cukrzyca, stwardnienie rozsiane, urazy rdzenia kręgowego czy pęcherza moczowego, choroby tarczycy, nadnercza;

• infekcje zapalne układu rozrodczego spowodowane bakteriami (Chlamydia Trachomatis, Mycoplasma hominis czy Escherichia coli) i grzybami, które prowadzą do nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu plemników;
  

• zapalenie gruczołu krokowego (prostatitis) i pęcherzyków nasiennych (vesiculitis), które może uniemożliwić odbywanie stosunków płciowych i znacznie obniżyć zdolność plemników do zapłodnienia;

• zapalenie jąder spowodowane świnką (w okresie dojrzewania) może wywołać azoospermię lub oligospermię;

• zapalenie jąder spowodowane gruźlicą lub rzeżączką - może doprowadzić do całkowitej ich dysfunkcji;

• czynniki genetyczne – nieprawidłowe zestawienie chromosomów może doprowadzić do azoospermii, a także do atroficznych jąder (zbyt małych);

• czynniki środowiskowe – należą do nich: metale ciężkie (nawet ich śladowe ilości w organizmie), a także substancje chemiczne (np. pestycydy czy organiczne środki chemiczne), które mogą powodować zaburzenia spermatogenezy;
  
  - spermatogeneza – to proces powstawania i dojrzewania plemników, który odbywa się w jądrach.
   

Poza tym do czynników środowiskowych zalicza się promieniowanie, naświetlanie, leczenie chemioterapeutyczne i radioterapeutyczne;

• stosowanie niektórych leków zmniejszających płodność mężczyzny (cymetydyna, sulfasalazyna, kolchicyna, metadon, metotreksat, fenytoina, kortykosteroidy, spironolakton oraz tiorydazyna), a także tych mających zastosowanie w terapii nowotworów, nadciśnienia oraz leków psychotropowych;

• styl życia – wszelkiego rodzaju używki niekorzystnie wpływają na płodność, np. palenie tytoniu zmniejsza ruchliwość plemników i skraca czas ich przeżycia. Środki narkotyczne oraz alkohol zmniejszają ilość i jakość plemników. Także sterydy anaboliczne silnie hamują spermatogenezę. Do tego dochodzą jeszcze inne czynniki: otyłość lub zbyt intensywne ćwiczenia, dieta uboga w cynk i selen, silny stres, a także przegrzewanie moszny, co owocuje niską jakością nasienia;

• aspekt psychologiczny – także może wpłynąć na niepłodność, zwłaszcza ten związany z intymną sferą przeżyć. Problemy seksualne często są spowodowane przedwczesnym wytryskiem, bolesnym wzwodem, zmniejszonym popędem. W grę wchodzi również częstotliwość zbliżeń i odczucia podczas nich. Dobre samopoczucie, pozytywne myślenie i czerpanie radości z seksu są niezbędne by zachować równowagę psychiczną, a tym samym by pozytywnie wpływać na płodność;

• inne – noszenie zbyt obcisłych ubrań, zrobionych z tworzyw sztucznych (ułatwiają przegrzanie).