Niepłodność męska

Diagnostyka niepłodności mężczyzn

Badania niepłodności pary najlepiej zacząć od strony partnera, dlatego, że ocena jego narządów płciowych oraz nasienia jest metodą znacznie łatwiejszą i tańszą, a co najważniejsze, pozwala szybciej wykryć nieprawidłowości i przyczynę choroby.

1. Badanie fizykalne – przeprowadzone przez urologa w celu rozpoznania takich wad, jak: żylaki powrózka nasiennego, zmiany gruczołu krokowego, wsteczny wytrysk (gdy plemniki są obecne w moczu).

2. Badania obrazowe – oparte przede wszystkim na USG, które służy do wykrycia nieprawidłowości w przepływie krwi czy ujawnienia żylaków powrózka nasiennego. W celu ustalenia dokładnego miejsca przeszkody stosuje się wazogram.

3. Badanie nasienia – w latach 70-tych w jednym milimetrze spermy znajdowało się przeciętnie 40–60 mln plemników. W 1998 liczba ta zmalała do 20 mln. Aktualnie, minimalna liczba plemników, przy której możliwe jest sztuczne zapłodnienie wynosi 10 mln/ml. Poniżej tej wartości mężczyzna uznawany jest za bezpłodnego. W celu sprawdzenia stanu, ilości i wszelkich cech fizycznych plemników przeprowadza się badanie nasienia. Mężczyzna musi dostarczyć nasienie uzyskane podczas masturbacji w domu bądź w gabinecie lekarskim. Przed planowanym badaniem należy powstrzymać się od współżycia na okres 3–5 dni. Niezwykle ważne jest prawidłowe oddanie nasienia, gdyż największe stężenie plemników znajduje się w początkowej porcji wytrysku. Musi ono mieć odpowiednią temperaturę i przebywać w pojemniku nie dłużej niż 30 min po wytrysku. Badanie nasienia powinno być przeprowadzone kilkukrotnie w przeciągu kilku miesięcy. Wykazuje ono wszelkie zaburzenia związane z plemnikami i płynem nasiennym, co może świadczyć o niepłodności. Zwróci także uwagę na ewentualne stany zapalne narządów rozrodczych mężczyzny. Spermogram (mikroskopowe badanie nasienia) wymaga skierowania lekarskiego. Prawidłowy wynik badania nasienia przedstawia się następująco:

• objętość ejakulatu: 2-5 ml;

• liczba plemników: 20-300 mln/ml;

• odsetek plemników o prawidłowej ruchomości: > 40%;

• morfologia plemników: > 50% plemników o owalnym kształcie główki: > 30% form prawidłowych;

• ruch postępowy: > 50% plemników;

• pH 7,2-7,8;

• test aglutynacji: < 10% plemników opłaszczonych przeciwciałami. 

Ruchliwość plemników – badanie, dzięki któremu można przyporządkować plemniki pod kątem ich ruchliwości, w skali od 1 do 4. Dla porównania, poziom pierwszy odpowiada ich spowolnieniu, a czwarty – ruchowi z dużą prędkością.

Morfologia plemników - badanie pozwalające na całkowitą ocenę kształtu plemnika i jego części (główki, wstawki i witki).

4. Badanie płynu nasiennego – jest przeprowadzane oddzielnie, wyniki mogą wskazywać na:

• objętości nasienia większą niż 1 ml, ale mniejszą niż 2,5 ml – co może świadczyć o schorzeniach gruczołu krokowego lub częstych stosunkach płciowych;

• objętość mniejszą niż 1 ml – co zwraca uwagę na występowanie przeszkody w przewodach nasiennych;

• brak nasienia – może być wynikiem wytrysku wstecznego (ejakulacja wsteczna), czyli zaburzenia polegającego na wytrysku nasienia do pęcherza moczowego;

• wzmożona lepkość nasienia także prowadzi do zaburzeń płodności;

• nadmierna ilość ejakulatu – występuje np. w zapaleniu pęcherzyków nasiennych;

• brak fruktozy oraz plemników w ejakulacie – świadczy o wadach najądrzy;

• niski poziom hormonu – inhibiny B – może wskazywać na uszkodzenie kanalików nasiennych;

• niskie stężenie enzymu alfa-glukozydazy – świadczy o niedrożności przewodu najądrzy.

5. Test migracji – bada zdolność plemników do opuszczenia płynu nasiennego i dalszej wędrówki. Pozwala na uzyskanie prawidłowych plemników do zapłodnienia wewnątrzmacicznego, czyli technik wspomaganego rozrodu.

6. Test po stosunku płciowym – ma na celu sprawdzenie obecności plemników w śluzie szyjki macicy. Przeprowadza się go w czasie od 2 do 24 godzin po stosunku. Test jest nieprawidłowy, jeżeli w śluzie nie ma plemników lub nie posiadają one zdolności ruchu. 

7. Biopsja jąder – wykonywana w celu zbadania obecności lub braku komórek plemnikotwórczych w jądrach. Wykonuje się ją w znieczuleniu ogólnym.

8. Badanie obecności przeciwciał – badanie to wykonuje się, gdy u mężczyzny dochodzi do zlepienia plemników, gdy się nie poruszają w teście po stosunku, a także, gdy wcześniej odtwarzano u niego treść przeciętych jajowodów.