Substancje oraz środki spożywcze szkodliwe w okresie ciąży cz. I

Narkotyki

Mówiąc o narkotykach musimy pamiętać, że ich zażywanie związane jest z całą gamą patologicznych procesów. Oprócz szkodliwego działania samych substancji uzależniających u narkomanów, mamy do czynienia ze znacznie zwiększonym ryzykiem przeniesienia zakażenia wirusowego zapalenia wątroby (głównie HBV i HCV), infekcji wirusem HIV czy infekcjami bakteryjnymi i grzybiczymi. Te natomiast mogą ulec transmisji wertykalnej, czyli przeniesieniu z matki na płód. Dodatkowo zdecydowana większość narkomanów jest niedożywiona, a wręcz wyniszczona. Konsekwencją są niedobory niezbędnych do życia i prawidłowego rozwoju substancji.

Szczególnie często nadużywanymi narkotykami są :

• opiaty (heroina, morfina);

• kannabinole (marihuana).

Jak działa zażywanie narkotyków na płód?

Bezpośredni wpływ narkotyku, np. amfetaminy, wynika z obkurczającego działania na naczynia krwionośne, w tym także na naczynia pępowinowe. Doprowadza to do zmniejszenia przepływu krwi przez macicę i płód, i w efekcie do przedwczesnego odklejenia łożyska, zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego i obumarcia płodu. Dodatkowo obkurczenie naczyń powoduje gorsze utlenowanie płodu, a więc i zahamowanie jego rozwoju wewnątrzmacicznego. Narkotyki przenikające przez łożysko mogą powodować powstawanie u płodu wad wrodzonych.

Jaki jest wpływ zażywania narkotyków podczas ciąży na urodzone dziecko?

U wielu noworodków tuż po porodzie można zaobserwować objawy odstawienia tzw. głodu narkotykowego. Jest on spowodowany tym, że matka zażywając narkotyki w ciąży, nie zdając sobie często z tego sprawy - uzależniła swoje nienarodzone jeszcze maleństwo. Dzieci te w pierwszych dobach życia wymagają podjęcia detoksykacji, czyli odtrucia.

Jak można leczyć uzależnione ciężarne?

W przypadku matek uzależnionych od heroiny można bezpiecznie w trakcie ciąży rozpocząć terapię metadonem. Jest to lek stosowany u osób uzależnionych od heroiny, działający jako terapia zastępcza. Powszechne jest wykorzystywanie zespołów interdyscyplinarnych (lekarz, psycholog, pracownik socjalny) u osób uzależnionych. Jeżeli narkotyki zażywa kobieta w ciąży, w skład zespołu wchodzi również specjalista ginekolog-położnik. Zespół taki otacza pacjentkę specjalistyczną opieką, wspierając ją na płaszczyźnie psychologicznej i społecznej. Dlaczego tak ważne jest wsparcie pod względem społecznym? Wiele narkomanek po urodzeniu dziecka, usprawiedliwiając się brakiem środków do życia i dachu nad głową, porzuca swoje niemowlę i wraca do nałogu. Pracownik socjalny pomaga kobiecie w znalezieniu środków na życie i wychowanie dziecka.

Kofeina

Kofeina nie należy do tej samej grupy środków szkodliwych, co narkotyki, nikotyna oraz alkohol. Nie jest ona aż tak szkodliwa. Nie ma zatem kategorycznego zakazu jej spożywania, pojawiają się jedynie propozycje ograniczenia.
 
Co się dzieje z maluszkiem, kiedy przyszłą mama spożywa kofeinę?

Matka wypijająca więcej niż 3-4 filiżanki kawy (naturalnej) dziennie naraża swoje dziecko na negatywne skutki wpływu kofeiny. Kawa powoduje wzrost ciśnienia krwi, również u płodu, który w efekcie uszkadza naczynia krwionośne i narządy wewnętrzne. Z hiertensją, (podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi), związany jest efekt moczopędny i pobudzający kofeiny. Zwiększone wydalanie moczu może w konsekwencji prowadzić do odwodnienia. Powoduje również zmniejszanie stężenia magnezu i wapnia w organizmie, zarówno u przyszłej matki, jak i u płodu. W związku z tym zamiast spokojnego, wyciszonego rozwoju wewnątrzmacicznego, dziecko jest stale stymulowane, co powoduje, że jest pobudzone i ma podwyższone ciśnienie. Dodatkowo może dochodzić do zaburzeń pracy serca. Jak ławo się domyślić, nie jest to z całą pewnością korzystne, ani dla przyszłej mamy, ani dla jej dziecka. Wielu uczonych donosi, że nadużywanie kofeiny w trakcie ciąży może u przyszłego malca powodować nadmierne pobudzenie i agresję.
Niedokrwistość spowodowana spożywaniem kofeiny

Zbyt duża ilość kofeiny w organizmie zmniejsza wchłanianie żelaza. Doprowadza to w konsekwencji do rozwoju niedokrwistości niedoborowej. W miarę możliwości powinno się zatem zastąpić kawę wodą mineralną (najlepiej naturalną wodą niegazowaną), lub sokami. Jeżeli kobieta nie potrafi zrezygnować całkowicie z kawy, powinna chociaż ograniczyć ją do minimum i starać się jednocześnie pić więcej kawy rozpuszczalnej kosztem naturalnej. Jeszcze lepszym rozwiązanie jest zrezygnowanie z kawy naturalnej na rzecz kawy zbożowej. Ważne dla palących pań - pijąc kawę do posiłku zmniejsza się w pewnym stopniu szkodliwe działanie nikotyny na organizm.

Uwaga! Kofeina jest obecna nie tylko w kawie!

Kofeina zawarta jest nie tylko w kawie, ale również w innych produktach, np. herbacie, coli, popularnych cukierkach kawowych.

Leki

Generalnie przyjęta zasada mówi, że w ciąży najlepiej jest unikać wszelakich leków. Jeżeli jednak istniej konieczność przyjmowania środków farmakologicznych, należy to za każdym razem skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę.

Które leki można przyjmować w czasie ciąży?
Do 12 tygodnia ciąży, czyli w I trymestrze można podawać:
•    tyroksynę,
•    insulinę,
•    antykoagulanty.

Których leków nie wolno przyjmować podczas ciąży?
•    androgenów,
•    estrogenów,
•    gestagenów,
•    amfoterycycny,
•    cyklofosfamidu,
•    witaminy D i K,
•    narkotycznych leków przeciwbólowych,
•    leków nasennych,
•    leków uspokajających,
•    leków przeciwdepresyjnych,
•    antybiotyków (głownie z grupy tetracyklin),
•    doustnych leków hipoglikemizujących (stosowanych w cukrzycy).