Wady antykoncepcji hormonalnej

Antykoncepcja – znak naszych czasów

Antykoncepcja hormonalna zrodziła się ponad 50 lat temu. Pierwszą tabletkę antykoncepcyjną, po latach badań i doświadczeń, stworzyli amerykańscy naukowcy. Przez dziesięciolecia była ona udoskonalana w celu zwiększenia skuteczności w zapobieganiu ciąży i niwelowania skutków ubocznych. Dziś na rynku, obok różnego rodzaju pigułek, dostępne są także plastry antykoncepcyjne, które wydzielają odpowiednie dawki hormonów (estrogenu i progestagenu) oraz iniekcje antykoncepcyjne (zastrzyk hormonu, podawany co 8 lub 12 tygodni).

Jedną z największych zalet środków antykoncepcyjnych jest ich wysoka skuteczność – wskaźnik Pearla wynosi 0,1-0,15. Ale korzystające z tej metody kobiety odczuwają też inne korzyści, m.in. zredukowanie dolegliwości związanych z zespołem napięcia przedmiesiączkowego, menstruacji (krwawienia są regularne, mniej obfite i niezbyt bolesne), ale przede wszystkim zmniejszenie ryzyka wystąpienia takich chorób jak rak jajnika bądź endometrium, torbieli jajnikowych, a także ciąży pozamacicznej czy łagodnych nowotworów piersi.

Najpierw badania

Decyzja o zastosowaniu antykoncepcji hormonalnej powinna być poprzedzona kontrolną wizytą u ginekologa. Podczas niej lekarz przeprowadzi wywiad chorobowy, dotyczący przebytych bądź aktualnych chorób, a także ewentualnego obciążenia genetycznego i występowania chorób przewlekłych w rodzinie. Ponieważ każda kobieta potrzebuje innych hormonów, zleca się także serię badań, których wyniki pozwalają ginekologowi przepisanie najodpowiedniejszych dla pacjentki środków antykoncepcyjnych.

Przed przepisaniem środków antykoncepcyjnych lekarz:

• przeprowadza badanie ginekologiczne (w tym cytologię),

• bada sutki,

• mierzy ciśnienie tętnicze,
  

• sprawdza poziom cholesterolu i tłuszczy we krwi,

• ocenia układ krzepnięcia krwi oraz wskaźniki wątroby,

• określa stan hormonalny i fenotyp.

Nie dla każdej

Każda pacjentka powinna pamiętać, że skuteczność wybranej metody i dobre samopoczucie podczas jej stosowania uwarunkowane jest przeprowadzeniem powyższych badań. Jeżeli lekarz wypisuje receptę „z miejsca”, a kobieta nie stosowała dotąd antykoncepcji hormonalnej, powinna bez skrępowania zażądać skierowania bądź zalecenia odpowiednich badań. U każdej kobiety inna jest tolerancja na lek, może się zatem okazać, że ta forma antykoncepcji po prostu nie jest dla niej.

Przeciwwskazania do stosowania antykoncepcji hormonalnej:

• ciąża i laktacja,

• niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych,

• znaczna otyłość, a także wysoki poziom tłuszczu i cholesterolu we krwi,

• palenie papierosów u kobiet powyżej 35. roku życia (nikotyna, w połączeniu z hormonami, zwiększa ryzyko wystąpienia zakrzepicy),
  

• niektóre choroby, występujące u pacjentki aktualnie lub w przeszłości, a także w rodzinie:

       o    zatorowo-zakrzepowa,
       o    niedokrwienna serca,
       o    wątroby,
       o    układu krążenia (np. długotrwałe unieruchomienie),
       o    Leśniowskiego-Crohna (zapalna choroba jelit),
       o    psychiczna (szczególnie groźna jest psychoza maniakalno-depresyjna),
       o    nadciśnienie tętnicze,
       o    zaburzenia krzepliwości,
       o    cukrzyca (zwłaszcza długotrwała lub nieleczona),
       o    porfiria (zaburzenia enzymatyczne, często o podłożu genetycznym),
       o    rak piersi, jajnika, trzonu macicy, odbytnicy,
       o    silne bóle migrenowe, które mogą wskazywać na ogniskowe objawy neurologiczne,

• wiek poniżej 21. roku życia (w tym wypadku wszystko zależy od indywidualnego procesu dojrzewania, ale przyjmuje się, że u kobiet w tym wieku układ regulacji wydzielania hormonów płciowych jest jeszcze na etapie rozwoju).

Zanim zdecydujesz się na antykoncepcję hormonalną, rozważ wszelkie minusy wynikające ze stosowania tej metody. Konieczność systematycznego zażywania, brak ochrony przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, huśtawka nastrojów, obniżenie libido czy ryzyko obniżenia skuteczności innych leków, spożywanych równolegle ze środkami antykoncepcyjnymi mogą utrudnić i uprzykrzyć codzienne funkcjonowanie.

Skutki uboczne stosowania…

Zarówno tabletki, jak i plastry czy iniekcja cechują się najwyższą wśród dostępnych form antykoncepcji skutecznością. Ponieważ jednak gospodarka hormonalna u każdej kobiety funkcjonuje inaczej, mogą one wywołać skutek odwrotny od zamierzonego i spowodować występowanie zaburzeń.

… tabletek antykoncepcyjnych

• upławy, plamienia, krwawienia pozamenstruacyjne,
  

• obrzęk i ból piersi,

• skurcze i bóle łydek,

• problemy z cerą (trądzik) i włosami (przetłuszczanie się),

• bóle głowy, nudności,

• przyrost masy ciała,

• uczucie suchości w pochwie (przy długotrwałym stosowaniu),

• wzrost ciśnienia tętniczego (może on być pierwszą przyczyną nietolerancji),

• ryzyko raka szyjki macicy,

• możliwość nasilenia się objawów w przypadku chorób miażdżycowej, wątrobowej, układu krzepnięcia (ryzyko wystąpienia zatoru) czy serca (zakrzepy), a także innych schorzeń (np. żylaki).

… plastrów antykoncepcyjnych

• mdłości,
  

• plamienia bądź krwawienia bez przyczyny.

… iniekcji antykoncepcyjnej

• uporczywe bóle głowy,
  

• nudności,

• zmiany skórne (np. trądzik),

• nieregularne i długie krwawienia,

• przyrost masy ciała,

• większe ryzyko pojawienia się torbieli jajnikowych,

• ryzyko wystąpienia osteoporozy (przy dłuższym stosowaniu).

W większości przypadków niepożądane działanie środków antykoncepcyjnych wywołane jest zmianami zachodzącymi w organizmie i trwa 2-3 miesiące. Jeżeli jednak stan taki utrzymuje się dłużej, nie wolno go ignorować. Oznacza to, że środki zostały nieprawidłowo dobrane i należy je zmienić lub w ogóle zrezygnować z tej formy antykoncepcji.

Badania profilaktyczne

Ponieważ możliwych powikłań stosowania antykoncepcji hormonalnej jest dużo, należy przynajmniej dwa razy w roku udać się na kontrolną wizytę ginekologiczną. Tutaj dużą rolę odgrywa sam wywiad – lekarz często już na podstawie opisu dolegliwości potrafi ocenić sytuację i zaproponować inny preparat. Ponadto, aby wykluczyć zmiany w wątrobie, zaleca się raz w roku (czasem raz na pół roku) wykonać próbę wątrobową, która je wykluczy. W razie pojawienia się innych, wewnętrznych zaburzeń podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej, lekarz zleci odpowiednie badania, których wyniki jasno wykażą, czy dalsze zażywanie środków jest możliwe, czy też stan zdrowia kobiety na to nie pozwala.