Kiedy dzieci rodzą dzieci

Monika Szostek-Kwapień
2009-07-06
Kiedy dzieci rodzą dzieci
Około 10% wszystkich porodów w Polsce dotyczy nastolatek. Już nawet trzynastoletnie dziewczynki rodzą dzieci! Pamiętajmy, że są to dane oficjalne i trudno określić, ile nielegalnych aborcji jest corocznie wykonywanych w tej grupie wiekowej. A młodzi ludzie wciąż żyją chwilą. Nie myślą o konsekwencjach swoich zachowań lub też nie są do końca ich świadomi. Niekiedy zaś nieprzemyślane decyzje mogą wywrócić całe ich życie do góry nogami.

Świadome rodzicielstwo?

Badania przeprowadzone w ramach Kampanii na Rzecz Świadomego Rodzicielstwa przez Centrum Badań Opinii Społecznej wykazały, że aż 51,7% młodych Polaków uważa, że wiedza nt. życia seksualnego (w tym również środków antykoncepcyjnych), jaką obecnie młodzież otrzymuje w szkole - jest niewystarczająca. Młodzi ludzie wiadomości w tym zakresie czerpią głównie od rówieśników – 55,4% i z Internetu – 43,9%, w dalszej kolejności od nauczycieli – 34,9% i z czasopism młodzieżowych – 32,6%. Jednak w ich oczekiwaniu wiedzę taką powinni dostarczyć im rodzice lub opiekunowie – 72,9%, szkoła – 61,6% oraz lekarz lub farmaceuta – 35,7%. Aż trzy czwarte młodych respondentów przyznało, że lekcje wychowania seksualnego powinny być obowiązkowe.

Tym bardziej nie powinien więc dziwić fakt, że młodocianych rodziców przybywa w Polsce z roku na rok. Młodzi Polacy rozpoczynają życie seksualne mniej więcej w tym samym wieku, co ich koledzy z Unii Europejskiej. Ciągle jest to jednak temat niewygodny, odsuwany na dalszy plan, zarówno przez rodziców, jak i często przez szkołę. Wbrew powszechnej opinii – młodociane rodzicielstwo nie dotyczy tylko środowisk patologicznych, o zaburzonych wzorcach rodzinnych. W wielu przypadkach młodociane matki czy ojcowie pochodzą z przeciętnych, tzw. „zwyczajnych” rodzin. Ciąża nastolatki dla wielu z tych rodzin jest jednak problemem, z którym nie potrafią sobie poradzić. Przyśpieszony kurs dorastania dla nikogo bowiem nie jest łatwy. Dlatego warto o takich sprawach rozmawiać. Bo jeśli nastolatek ma zostać rodzicem, to przede wszystkim powinien on liczyć na pomoc i wsparcie własnych rodziców.

Władza rodzicielska nie dla dzieci

Dziewczyna, która urodzi dziecko, nie będąc pełnoletnią (czyli nie mając ukończonych 18 lat), nie może sprawować nad dzieckiem władzy rodzicielskiej. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy młoda mama ma skończone 16 lat i uzyska od sądu zgodę na małżeństwo. Po wstąpieniu w związek małżeński jest ona już traktowana przez prawo jako osoba dorosła – a więc może sprawować władzę rodzicielską nad swoim dzieckiem. Mężczyźni bez wyjątków mogą wchodzić w związek małżeński dopiero po ukończeniu 18 lat.

Co natomiast w sytuacji, kiedy mama dziecka jest jeszcze młodsza albo nie uzyska zgody na małżeństwo? Taka dziewczynka nie może pełnić władzy rodzicielskiej nad dzieckiem z bardzo jasnej przyczyny – sama ciągle pozostaje pod władzą rodzicielską własnych rodziców. Pamiętajmy jednak – rodzice młodocianej mamy z mocy prawa nie nabywają praw do jej dziecka.

Należy podkreślić też, że bardzo często małżeństwo jest tylko pozornym rozwiązaniem. Jak pokazują statystyki, rozpada się ok. 80% małżeństw zawartych przez nieletnich, którzy za wcześnie zostali rodzicami. 

Kto prawnym opiekunem malca?

W sytuacji, gdy matka dziecka nie jest pełnoletnia i nie ma ślubu z ojcem malucha, tata dziecka nie nabywa władzy rodzicielskiej – nawet gdy jest pełnoletni. Do uznania dziecka małoletniego potrzebna jest zgoda matki. Jeśli jednak matce nie przysługuje władza rodzicielska, to wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego dziecka. W takiej sytuacji ojciec, który chce sprawować władzę nad dzieckiem powinien złożyć pozew o sądowe ustalenie ojcostwa. Jeśli sąd przyzna ojcu dziecka władzę rodzicielską, będzie on jedynym opiekunem prawnym dziecka, do czasu osiągnięcia przez matkę pełnoletności.

Jeśli ojciec dziecka nie uzyska od sądu władzy rodzicielskiej, prawnym opiekunem maluszka może zostać osoba, co do której zachodzi prawdopodobieństwo, że należycie wywiąże się ze swoich obowiązków. Dodatkowo musi ona posiadać pełnię praw publicznych oraz pełną zdolność do czynności prawnej. Najczęściej zdarza się więc tak, że to dziadkowie dziecka zostają jego opiekunami prawnymi – do chwili uzyskania przez młodą mamę pełnoletniości.

Świadczenia pieniężne

Brak pełnoletności u matki nie wyklucza możliwość przyznania świadczeń rodzinnych - w tym jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Jeżeli nieletnia matka ukończyła 13 lat, to zgodnie z art. 15 Kodeksu cywilnego ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych. W takim przypadku, za zgodą przedstawiciela ustawowego, może złożyć osobiście wniosek o odpowiednie świadczenia rodzinne (art. 17 Kc). W tej sytuacji, zgodnie z art. 7 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, rodzinie na nieletnią córkę nie przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, ponieważ nieletnia matka jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko, z którym tworzy odrębną rodzinę. Jeśli nieletnia matka nie spełnia ustawowych warunków do przyznania zasiłku rodzinnego, to nie można jej uznać za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego na własne dziecko, a tym samym jej rodzicom przysługuje zasiłek rodzinny na nią.

Drogą do otrzymania świadczeń rodzinnych na dziecko nieletniej matki jest ustanowienie dla dziecka opiekuna prawnego. Osoba małoletnia nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, więc zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie będzie miała wobec swojego dziecka władzy rodzicielskiej. Przepisy kodeksu wyraźnie stanowią, że jeżeli rodzic nie ma władzy rodzicielskiej, to dla dziecka powinien być ustalony opiekun prawny. Opiekun prawny jest uprawniony do pobierania świadczeń rodzinnych na dziecko znajdujące się pod jego opieką – chociażby becikowego.

Warto też podkreślić, że małoletniego ojca nie można  pozwać o alimenty, gdyż nie przysługują mu prawa wynikające z posiadania władzy rodzicielskiej. Kierując pozew o alimenty młodociana matka pozywa więc przedstawicieli ustawowych ojca dziecka, czyli dziadków.

Rodzina zastępcza – korzystna alternatywa

Dość często zdarza się także, że – aby zapewnić dziecku właściwą opiekę na czas, kiedy rodzice biologiczni z jakiś względów nie są w stanie tego zrobić – dziadkowie malucha decydują się na założenie rodziny zastępczej. Ustanowienie rodziny zastępczej odbywa się na drodze postanowienia sądu opiekuńczego. Ten sam sąd może także ustanowić dziadków opiekunami prawnymi dziecka, gdyż sam fakt ustanowienia rodziną zastępczą nie powoduje, że rodzice zastępczy nabywają prawo do reprezentowania dziecka. To w wielu domach najlepsze rozwiązanie, bo rodzina zastępcza otrzymuje z tytułu sprawowania swoich obowiązków odpowiednie wynagrodzenie. A to często daje maluszkowi po prostu szansę na lepszy start – zanim jego biologiczni rodzice będą mogli przejąć nad nim całkowitą opiekę.

Serwis Ciążowy.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w naszym serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.