Urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnego rodzaju płatnym urlopem przysługującym określonym grupom pracowników, których prawa i obowiązki regulują przepisy inne niż kodeks pracy (np. nauczyciele, nauczyciele akademiccy). Urlop taki, jak sama nazwa wskazuje, udzielany jest w celu ochrony zdrowia pracownika, ażeby w okresie, na który urlop został udzielony mógł przeprowadzić zalecone przez lekarza leczenie. Urlop dla poratowania zdrowia w przypadku nauczyciela zasadniczo może być udzielony w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo jednego roku. W okresie przebywania na takim urlopie zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym określonych w przepisach dodatków socjalnych dla nauczycieli zatrudnionych na terenie wiejskim lub w mieście liczącym do 5000 mieszkańców (np. prawo do lokalu, prawo do dodatku mieszkaniowego).

Urlop macierzyński przysługuje z kolei w związku z urodzeniem dziecka, w celu sprawowania osobistej opieki nad narodzonym dzieckiem. Pracownica, która urodziła dziecko nie może zrzec się prawa do urlopu macierzyńskiego. W tym sensie urlop ten jest obowiązkowy i w trakcie jego trwania pracownica pobiera zasiłek macierzyński. Urlop macierzyński może być częściowo wykorzystany przed porodem, w wymiarze nie mniejszym niż 2 tygodnie, jednakże, z całokształtu regulacji prawnej dotyczącej urlopu macierzyńskiego wynika, że po porodzie urlop macierzyński nie może trwać krócej niż 8 tygodni (przysługuje w wymiarze niewykorzystanym przed porodem). Jeżeli pracownica przed porodem nie korzystała z urlopu macierzyńskiego, pierwszym dniem tego urlopu jest dzień porodu.

Z przedstawionego pytania wynika, że udzielone Pani urlopy – dla poratowania zdrowia i urlop macierzyński niejako nałożą się na siebie. Urlop macierzyński przypada bowiem w czasie, gdy Pani przebywa na urlopie dla poratowania zdrowia. Urlop dla poratowania zdrowia i urlop macierzyński są to dwa odrębne uprawnienia pracownicze. Różne są cele, które każde z tych uprawnień ma realizować. Urlop dla poratowania zdrowia służy przeprowadzeniu zaleconego przez lekarza leczenia, natomiast macierzyński służy sprawowaniu osobistej opieki nad nowo narodzonym dzieckiem. Wykluczona jest jednak sytuacja, ażeby pracownikowi w tym samym okresie czasu przysługiwały urlopy z dwóch różnych tytułów.

Wobec tego, że przepisy kodeksu pracy ustanawiają zasadę, że urlop macierzyński przysługuje co najmniej od dnia porodu, czyli jego „udzielenie” następuje automatycznie, na mocy samej regulacji kodeksowej, uznać należy, że z chwilą urodzenia dziecka pracownica przechodzi na urlop macierzyński i z tego tytułu będzie pobierała zasiłek macierzyński. Urlop dla poratowania zdrowia w takiej sytuacji, z chwilą porodu, ulega przerwaniu.

Podobnie wypowiedziało się Ministerstwo Edukacji Narodowej, Departament Strategii, w opinii z dnia 7 grudnia 2009 r. Należy jednak zwrócić uwagę, że analiza przepisów obowiązujących w zakresie urlopu macierzyńskiego oraz Karty Nauczyciela doprowadziła MEN do ostatecznej konkluzji, że z chwilą przejścia na urlop macierzyński, przysługujący pracownicy urlop dla poratowania zdrowia automatycznie ulega zakończeniu. W przedstawionym pytaniu kwestia ta nie ma praktycznego znaczenia, albowiem z chwilą zakończenia urlopu macierzyńskiego, okres na jaki został udzielony urlop dla poratowania zdrowia już upłynął. Z pewnością pojawią się jednak przypadki, gdy termin końcowy urlopu dla poratowania zdrowia przypada po zakończeniu urlopu macierzyńskiego (np. urlop macierzyński kończy się 30 czerwca 2010 r., a urlop dla poratowania zdrowia został udzielony na czas od 1 września 2009 do 31 sierpnia 2010 r.). Zgodnie ze stanowiskiem MEN, z chwilą przejścia na urlop macierzyński, urlop dla poratowania zdrowia ulega zakończeniu, co z kolei w podanym przypadku oznacza, że pracownica od 1 lipca 2010 roku powinna albo przyjść do pracy, albo przejść na urlop wychowawczy.

Podstawa prawna:

• art. 180, 183 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy;

• art. 73 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela